Urdhërorja (Imperativ), Folja Modale "mögen" dhe Përemri i Pacaktuar "man"
Në këtë mësim mësojmë der ImperativUrdhërorja — mënyra e foljes për të dhënë urdhra, kërkesa ose këshilla (p.sh. Frag(e)!, Fragt!, Fragen Sie!). (urdhërorja) për "du", "ihr" dhe "Sie", das ModalverbFolja modale — folje si "mögen"/"möchte" që shoqërohet me një folje tjetër në infinitiv, e cila shkon në fund të fjalisë. "mögen" me trajtën e tij të sjellshme "möchte" (der Konjunktiv IIMënyra kushtore — forma e foljes (p.sh. "möchte" nga "mögen") që përdoret shpesh për kërkesa të sjellshme, jo për diçka reale.), dhe das IndefinitpronomenPëremri i pacaktuar — si "man", që i referohet një personi ose grupi të papërcaktuar njerëzish, gjithmonë me foljen në vetën e tretë njëjës. "man", që përdoret vetëm me foljen në vetën e tretë njëjës.
1 Thelbi Kuiz i shpejtë
1. Çfarë shpreh "Der Imperativ" (urdhërorja)?
2. Cila folje modale shfaqet në këtë mësim bashkë me trajtën e saj të sjellshme "möchte"?
3. Me çfarë forme foljeje bashkohet përemri i pacaktuar "man"?
Përgjigju saktë të gjitha pyetjeve dhe kalo tek ndarja e radhës 2 Shpjegimi
der Imperativ (Urdhërorja) formohet nga Der Indikativ (Dëftorja) i vetës përkatëse. Për vetën "du", hiqet mbaresa "-st" e formës së dëftores (du fragst → Frag(e)!, du liest → Lies!). "E"-ja në kllapa te "Frag(e)" është opsionale në të folur.
Për vetën "ihr", forma e urdhërores është IDENTIKE me formën e dëftores, thjesht pa përemrin "ihr": ihr fragt → Fragt den Lehrer!, ihr lest → Lest den Text!
Për vetën "Sie" (forma e sjellshme), urdhërorja formohet nga infinitivi + "Sie", me foljen në krye të fjalisë: Sie fragen → Fragen Sie den Lehrer!, Sie lesen → Lesen Sie den Text!
das Modalverb "mögen" konjugohet: ich mag, du magst, er/sie/es mag, wir mögen, ihr mögt, sie/Sie mögen. Shpreh pëlqim ose dëshirë. Shembuj: Mögen Sie mit mir nach Albanien fahren? Wer mag nicht Deutsch lernen? Ich mag ihn nicht. Ich mag die Butter nicht. Ich mag keinen Tee.
"möchte" është der Konjunktiv II i "mögen" dhe konjugohet veç e veç: ich möchte, du möchtest, er/sie/es möchte, wir möchten, ihr möchtet, sie/Sie möchten. Përdoret shumë në gjermanishte për të shprehur diçka me mirësjellje, p.sh.: Möchten Sie diesen Mantel?
Si të gjitha foljet modale, "mögen"/"möchte" mund të shoqërohet me një folje tjetër në INFINITIV, e cila vendoset gjithmonë në FUND të fjalisë: Wer möchte kein Bier trinken? Ich möchte einen Artikel schreiben.
das Indefinitpronomen "man" bashkohet vetëm me foljen e vetës së tretë njëjës dhe përdoret vetëm në rasën emërore. Në shqip, folja e shoqëruar me "man" përkthehet zakonisht në vetën e tretë shumës: man kocht = ziejnë, man sagt = thonë. Shembull: Wieviel Minuten kocht man ein Ei? — Man kocht ein Ei 5 Minuten. Und zwei Eier? — Zehn Minuten! Was bekommt man in Konsum? — Man bekommt Brot, Brötchen, Butter, Marmelade, Wurst, Bier, Milch usw.
2 Shpjegimi Kuiz i shpejtë
1. Si formohet urdhërorja për vetën "du" nga folja "fragen"?
2. Ku vendoset folja e dytë (infinitivi) kur "möchte" shoqërohet me një folje tjetër?
3. Si përkthehet zakonisht në shqip folja e shoqëruar me "man" (p.sh. "man sagt")?
Përgjigju saktë të gjitha pyetjeve dhe kalo tek ndarja e radhës 3 Në pak fjalë
- Urdhërorja: du-forma heq "-st" (Frag(e)!), ihr-forma = dëftorja pa përemër (Fragt!), Sie-forma = infinitiv + Sie (Fragen Sie!)
- "mögen" (ich mag, du magst, er/sie/es mag, wir mögen, ihr mögt, sie/Sie mögen) shpreh pëlqim ose dëshirë
- "möchte" (Konjunktiv II i "mögen") përdoret për kërkesa të sjellshme: ich möchte, du möchtest, er/sie/es möchte, wir möchten, ihr möchtet, sie/Sie möchten
- Si folje modale, "mögen"/"möchte" dërgon foljen tjetër (infinitivin) në fund të fjalisë
- "man": përemër i pacaktuar, vetëm veta e tretë njëjës, vetëm rasa emërore, shpesh përkthehet shqip si veta e tretë shumës
3 Në pak fjalë Kuiz i shpejtë
1. Në dialogun "Bitte, kommen Sie! — Gut, ich komme. Und Peter? — Peter, komm bitte auch!", cila formë urdhërore i drejtohet Peterit?
2. Në shembullin "Wieviel Minuten kocht man ein Ei? — Man kocht ein Ei 5 Minuten.", çfarë tregon "man" këtu?
3. Sa minuta zihen dy vezë, sipas dialogut "Und zwei Eier? — Zehn Minuten!"?
Përgjigju saktë të gjitha pyetjeve dhe kalo tek ndarja e radhës 4 Fakte
Urdhërorja në praktikë: "Bitte, kommen Sie!"
Një shembull i gjallë nga libri tregon të tri format e urdhërores në një bisedë të vetme: A (forma "Sie"): "Bitte, kommen Sie!" — B: "Gut, ich komme. Und Peter?" — A (forma "du", drejtuar Peterit): "Peter, komm bitte auch!" Vërehet edhe fjala "bitte" ("të lutem"), që zbut urdhrin dhe e bën më të sjellshëm, njësoj si te ushtrimet e tjera: "Bitte, fotografieren Sie!", "Bitte, warten Sie!", "Bitte, zeichnen Sie!", "Bitte, rechnen Sie!", "Bitte, übersetzen Sie!"
"man" në pyetje të përditshme: sa kohë zihet një vezë?
Dialog tipik me "man": A: "Wieviel Minuten kocht man ein Ei?" — B: "Ein Ei? Man kocht ein Ei 5 Minuten." — A: "Und zwei Eier?" — B: "Zehn Minuten!" Këtu "man" përfaqëson rregullin e përgjithshëm (kushdo që gatuan), jo një person specifik. Po kështu, "Was bekommt man in Konsum?" — "Man bekommt Brot, Brötchen, Butter, Marmelade, Wurst, Bier, Milch usw." tregon çka mund të blejë/marrë PËRGJITHËSISHT dikush në dyqan.
4 Fakte Kuiz i shpejtë
1. Në bisedën "Bitte, kommen Sie! — ... — Peter, komm bitte auch!", ç'fjalë përdoret në të dyja urdhrat për t'i zbutur/sjellshmëruar ato?
2. Sipas shembullit "Man kocht ein Ei 5 Minuten. — Zehn Minuten!", sa here më shumë kohë duhen për dy vezë krahasuar me një?
3. Në "Was bekommt man in Konsum? — Man bekommt Brot, Brötchen, Butter, Marmelade, Wurst, Bier, Milch usw.", çfarë lloj informacioni jep "man" këtu?
Përgjigju saktë të gjitha pyetjeve dhe kalo tek ndarja e radhës 5 Terminologji
Përemri i pacaktuar — si "man", që i referohet një personi ose grupi të papërcaktuar njerëzish, gjithmonë me foljen në vetën e tretë njëjës.
Folja modale — folje si "mögen"/"möchte" që shoqërohet me një folje tjetër në infinitiv, e cila shkon në fund të fjalisë.
Urdhërorja — mënyra e foljes për të dhënë urdhra, kërkesa ose këshilla (p.sh. Frag(e)!, Fragt!, Fragen Sie!).
Mënyra kushtore — forma e foljes (p.sh. "möchte" nga "mögen") që përdoret shpesh për kërkesa të sjellshme, jo për diçka reale.
5 Terminologji Kuiz i shpejtë
1. Çfarë do të thotë "Der Imperativ" në gramatikën gjermane?
2. Çfarë karakterizon një "Modalverb" si "mögen"?
3. Cili term përshkruan përemrin "man"?
Përgjigju saktë të gjitha pyetjeve dhe kalo tek ndarja e radhës 6 Fjalori
në, pranë, afër
filloj, nis
pastaj
darka
takëm (lugë, pirun, thikë)
gjermanishtja (gjuha)
vezë
mish
mëngjesi (ushqimi i mëngjesit)
takëm i plotë tryeze për një person
perime
enë kuzhine
gotë
komposto
thikë
dreka
bukë e bardhë
dhomë ndenjeje
shtroj (tryezën)
nyja shquese; artikull
djathë
lugë
oriz
sallatë
proshutë
e diel
pjatë
tryezë
gjalpë
prindërit
pirun
ena e kafesë/çajit
patate
kuzhinë
limonadë
vakt ushqimi (kryesor mëngjes, drekë ose darkë)
marmelatë
pecetë
filxhan
orë
sallam, suxhuk
mungoj
gati, i përfunduar
për
tani
ziej, gatuaj
zakonisht, të shumtën
do të desha, do të më pëlqente
kam qejf, dua, më pëlqen
në mëngjes, çdo mëngjes
i lodhur
në, për në; pas
nuk
vetëm
vetë; veten, vetes
këndoj
i vonë, vonë
vë, vendos
vallëzoj
në (orën); rreth, përreth
pres
i butë (edhe: rufkë, për vezë)
të dy së bashku
midis, ndërmjet
6 Fjalori Kuiz i shpejtë
1. Çfarë do të thotë "das Frühstück"?
2. Çfarë do të thotë "decken" (den Tisch decken)?
3. Çfarë kuptimi ka "man ist müde"?
Përgjigju saktë të gjitha pyetjeve dhe kalo tek ndarja e radhës 7 Përmbledhja
Në këtë mësim mësuam der Imperativ (urdhërorja) për "du" (Frag(e)!), "ihr" (Fragt!) dhe "Sie" (Fragen Sie!); das Modalverb "mögen" me trajtën e tij të sjellshme "möchte" (der Konjunktiv II), që si çdo folje modale e dërgon foljen tjetër në fund të fjalisë; dhe das Indefinitpronomen "man", që bashkohet vetëm me vetën e tretë njëjës dhe shpesh përkthehet shqip si veta e tretë shumës. Teksti "Frühstück am Sonntag" na tregoi si përdoren këto struktura në një situatë të përditshme — mëngjesin e familjes ditën e diel.
1. Si formohet urdhërorja e "Sie" nga folja "lesen"?
Urdhërorja "Sie" = infinitivi + Sie, me foljen në krye të fjalisë.
2. Cila është forma e saktë e "mögen" për vetën "du"?
ich mag, du magst, er/sie/es mag, wir mögen, ihr mögt, sie/Sie mögen.
3. Plotëso me formën e sjellshme: "Ich ___ einen Artikel schreiben."
"möchte" (Konjunktiv II i "mögen") shpreh dëshirë me mirësjellje.
4. Në "Man kocht ein Ei fünf Minuten.", çfarë tregon "man"?
"man" i referohet një personi ose rregulli të papërcaktuar.
5. Cila është forma e saktë e urdhërores "ihr" nga "warten"?
Forma "ihr" e urdhërores = dëftorja e "ihr" pa përemrin: ihr wartet → Wartet!
6. Çfarë do të thotë "Das Frühstück ist fertig"?
7. Sipas tekstit "Frühstück am Sonntag", pse mungon vëllai në tryezë?
8. Cilat janë tri vaktet kryesore (Hauptmahlzeiten) sipas mësimit?
Das Frühstück, das Mittagessen dhe das Abendessen janë tri vaktet kryesore (Hauptmahlzeiten) të ditës.
Sipas modelit (A: Möchten Sie diesen Mantel? (Jacke) — B: Nein, den Mantel möchte ich nicht, ich kaufe nun doch eine Jacke.), përgjigju në të njëjtën mënyrë pyetjeve të mëposhtme (fjala në kllapa tregon çfarë blihet në vend të saj).
A: Möchten Sie diesen Mantel? (Jacke)
B: Nein, den Mantel möchte ich nicht, ich kaufe nun doch eine Jacke.
a: Möchten Sie diese Jacke? (Pullover)
b: Möchten Sie diesen Pullover? (Bluse)
c: Möchten Sie diese Jacke? (Mantel)
d: Möchten Sie dieses Kleid? (Jacke)
Shfaq përgjigjen
a) Nein, die Jacke möchte ich nicht, ich kaufe nun doch einen Pullover. b) Nein, den Pullover möchte ich nicht, ich kaufe nun doch eine Bluse. c) Nein, die Jacke möchte ich nicht, ich kaufe nun doch einen Mantel. d) Nein, das Kleid möchte ich nicht, ich kaufe nun doch eine Jacke.
Përgjigju sipas modelit (Was macht man in eurem Klub? (singen) → Man singt.) për foljet e mëposhtme.
Was macht man in eurem Klub? (singen) → Man singt.
a: (tanzen)
b: (fotografieren)
c: (spielen)
d: (Musik machen)
e: (Schallplatten hören)
Shfaq përgjigjen
a) Man tanzt. b) Man fotografiert. c) Man spielt. d) Man macht Musik. e) Man hört Schallplatten.
Përgjigju sipas modelit (Wir essen sehr gern Reis. — Hier isst man nur sehr wenig Reis.) duke zëvendësuar fjalën në kllapa.
A: Wir essen sehr gern Reis.
B: Hier isst man nur sehr wenig Reis.
a: (Fisch)
b: (Obst)
c: (Gemüse)
Shfaq përgjigjen
a) Wir essen sehr gern Fisch. — Hier isst man nur sehr wenig Fisch. b) Wir essen sehr gern Obst. — Hier isst man nur sehr wenig Obst. c) Wir essen sehr gern Gemüse. — Hier isst man nur sehr wenig Gemüse.
Ushtroni në çift, sipas modelit (A: Bitte, kommen Sie! — B: Gut, ich komme. Und Peter? — A: Peter, komm bitte auch!), me foljet e mëposhtme.
A: Bitte, kommen Sie!
B: Gut, ich komme. Und Peter?
A: Peter, komm bitte auch!
a: Bitte, fotografieren Sie!
b: Bitte, übersetzen Sie!
c: Bitte, warten Sie!
d: Bitte, zeichnen Sie!
e: Bitte, rechnen Sie!
Shfaq përgjigjen
Për secilën, sipas modelit: Gut, ich [folja, veta unë]. Und Peter? — Peter, [urdhërorja "du"] bitte auch! P.sh. a) Gut, ich fotografiere. Und Peter? — Peter, fotografiere bitte auch!
Ushtroni në çift, sipas modelit (A: Zeichnest du jetzt? — B: Ja, ich zeichne. — A: Bitte, zeichne jetzt nicht!), me foljet e mëposhtme.
A: Zeichnest du jetzt?
B: Ja, ich zeichne.
A: Bitte, zeichne jetzt nicht!
a: Fotografierst du jetzt?
b: Übst du jetzt?
c: Übersetzt du jetzt?
d: Arbeitest du jetzt?
e: Rechnest du jetzt?
f: Kommst du jetzt?
Shfaq përgjigjen
Për secilën, sipas modelit: Ja, ich [folja, veta unë]. — Bitte, [urdhërorja "du"] jetzt nicht! P.sh. a) Ja, ich fotografiere. — Bitte, fotografiere jetzt nicht!
Sipas modelit (Wir singen. → Singt doch bitte auch!), formo urdhërorën "ihr" për foljet e mëposhtme.
Wir singen. → Singt doch bitte auch!
a: Wir tanzen.
b: Wir warten.
c: Wir übersetzen.
d: Wir beginnen.
e: Wir schreiben.
f: Wir arbeiten.
Shfaq përgjigjen
a) Tanzt doch bitte auch! b) Wartet doch bitte auch! c) Übersetzt doch bitte auch! d) Beginnt doch bitte auch! e) Schreibt doch bitte auch! f) Arbeitet doch bitte auch!
Lexo me zë të lartë dhe përkthe tekstin "Frühstück am Sonntag".
Heute ist Sonntag. Alle haben Zeit. Die Familie frühstückt spät.
Kristina deckt den Tisch. Sie geht in die Küche und macht Kaffee für die Eltern.
Für den Bruder und für sich macht sie Tee.
Sie stellt Butter, Marmelade, Wurst, Schinken, Käse, Brot und Brötchen auf den Tisch. Dann kocht sie Eier.
Das Frühstück ist fertig. Der Kaffee ist gut, und die Eier sind weich.
Wie schön ist das Frühstück am Sonntag! Nur der Bruder fehlt. Er ist noch müde.
Shfaq përgjigjen
Sot është e diel. Të gjithë kanë kohë. Familja ha mëngjes vonë. Kristina shtron tryezën. Ajo shkon në kuzhinë dhe bën kafe për prindërit. Për vëllain dhe për vete bën çaj. Ajo vendos gjalpë, marmelatë, sallam, proshutë, djathë, bukë dhe simite mbi tryezë. Pastaj gatuan vezë. Mëngjesi është gati. Kafeja është e mirë, dhe vezët janë të buta (rufkë). Sa i bukur është mëngjesi i së dielës! Vetëm vëllai mungon. Ai është ende i lodhur.
Peter shtron tryezën për mëngjes. Ai sjell këto sende: një kanaçe kafeje, dy pjata, dy filxhanë, gjalpin, dy vezë (në kupëzat e tyre), një shportë me simite, dhe një pjatancë me sallam e djathë. Përgjigju sipas modelit "Er bringt die Kanne, die..." duke i renditur këto në gjermanisht.
Shfaq përgjigjen
Er bringt die Kanne, die Teller, die Tassen, die Butter, die Eier, den Brotkorb mit Brötchen sowie die Wurst und den Käse.
Sot Pali shtron tryezën për mëngjes. Ai sjell pjatat, lugët, gjalpin, sallamin dhe djathin. Çfarë mungon akoma, nga takëmi i zakonshëm i mëngjesit (kanaçja e kafesë, filxhanët, pirunjtë, thikat, marmelata, proshuta, buka)? Përgjigju me "... fehlen noch."
Shfaq përgjigjen
Die Kanne, die Tassen, die Gabeln, die Messer, die Marmelade, der Schinken und das Brot fehlen noch.
Eva thotë disa gjëra rreth mëngjesit të saj. Krahaso me informacionin e mësimit (mëngjesi hahet mes orës 6-8, jo në orën 20; hahet në kuzhinë, jo në dhomën e ndenjes; kafeja pihet me qumësht ose vetë, jo domosdo me limon; hahet gjalpë me marmelatë e proshutë veç e veç, jo bashkë; kërkohet "eine Tasse Kaffee", jo "ein Teller Kaffee") dhe korrigjo çdo fjali.
Eva sagt: Wir frühstücken um zwanzig Uhr.
a: Ich mache das Frühstück im Wohnzimmer, und dann frühstücken wir in der Küche.
b: Peter trinkt Kaffee mit Zitrone.
c: Ich nehme Schinken mit Marmelade.
d: Peter möchte noch einen Teller Kaffee.
Shfaq përgjigjen
Man frühstückt nicht um zwanzig Uhr, sondern zwischen 6 und 8 Uhr. Man macht das Frühstück nicht im Wohnzimmer — man frühstückt in der Küche. Peter trinkt normalerweise Kaffee ohne Zitrone. Man isst Schinken mit Brot und Marmelade mit Butter, nicht Schinken direkt mit Marmelade. Man möchte keinen "Teller" Kaffee, sondern eine Tasse Kaffee.
Lexo pasazhin rreth vakteve kryesore të ditës dhe përgjigju pyetjeve brenda tij.
Das Frühstück ist eine Hauptmahlzeit. Das Mittagessen und das Abendessen sind auch Hauptmahlzeiten. Wie heissen also die drei Hauptmahlzeiten?
Man frühstückt morgens zwischen 6 Uhr und 8 Uhr. Man trinkt Kaffee, aber auch Tee oder Milch, und isst Brötchen oder Weissbrot mit Butter und Marmelade. Meistens frühstückt man zwischen 9 Uhr und 10 noch einmal. Jetzt isst man Brot mit Butter und Wurst, Käse und Ei. Was isst und trinkt man morgens?
Das Mittagessen ist zwischen 12 Uhr und 14 Uhr. Meistens gibt es Fleisch, Gemüse und Kartoffeln. Man isst auch Reis und Makaroni, oft auch Suppe und Kompott. Was isst man mittags?
Das Abendessen ist zwischen 18 Uhr und 20 Uhr. Man isst meistens kalt: Brot mit Butter, Wurst, Schinken, Käse oder Fisch und Salate. Man trinkt Tee, Limonade oder Bier. Was isst und trinkt man abends?
Shfaq përgjigjen
Tri vaktet kryesore janë: das Frühstück (mëngjesi), das Mittagessen (dreka), das Abendessen (darka). Në mëngjes hahet bukë/simite me gjalpë e marmelatë dhe pihet kafe, çaj a qumësht (ndonjëherë përsëritet mes orës 9-10 me bukë, gjalpë, sallam, djathë e vezë). Në drekë hahet zakonisht mish, perime dhe patate, ndonjëherë oriz a makarona, supë e komposto. Në darkë hahet zakonisht ftohtë — bukë me gjalpë, sallam, proshutë, djathë ose peshk e sallata — dhe pihet çaj, limonadë a birrë.
Përgjigju vetë pyetjeve për zakonet e tua ushqimore.
Was essen Sie morgens?
Was essen Sie mittags?
Was essen Sie abends?
Was essen Sie gern?
Was essen Sie nicht gern?
Shfaq përgjigjen
Përgjigje e lirë personale — p.sh.: Morgens esse ich Brot mit Butter und trinke Tee. Mittags esse ich Reis mit Gemüse. Abends esse ich Brot mit Käse. Ich esse gern Obst. Ich esse nicht gern Fisch.
Shkruaj një paragraf të shkurtër (5-6 fjali) ku përshkruan mëngjesin tënd të fundjavës, duke përdorur së paku: dy fjali me "möchte" (çfarë do të doje të kishe për mëngjes), një urdhërore drejtuar dikujt (p.sh. "Bringt bitte den Kaffee!"), dhe një fjali me "man" (p.sh. çfarë hahet zakonisht në mëngjes).
Shfaq përgjigjen
Shembull: Am Sonntag frühstücke ich spät. Ich möchte Brot mit Butter und Marmelade. Ich möchte auch eine Tasse Kaffee. Mutter, bringt bitte den Kaffee! Man isst morgens meistens Brot, Butter und Ei. Das Frühstück ist immer sehr schön.
← Kthehu te të gjithë mësimet