Konjugimi i Foljes në të Tashmen dhe Formimi i Pyetjes
Në gjermanishten e sotme, folja zgjedhohet sipas vetës duke shtuar mbaresa te rrënja (p.sh. üben: ich übe, du übst, er/sie/es übt, wir üben, ihr übt, sie üben), disa folje kanë ndryshime të veçanta zanoresh në vetën e dytë dhe të tretë njëjës, dhe pyetjet formohen ose me fjalë pyetëse (Was, Wer, Wo) në vend të parë ose, te Die Entscheidungsfrage, drejtpërdrejt me foljen në krye.
1 Thelbi Kuiz i shpejtë
1. Si zgjedhohet folja "üben" te veta "du"?
2. Cila është forma e "üben" te veta "sie" (shumës)?
3. Çfarë është "Die Entscheidungsfrage"?
Përgjigju saktë të gjitha pyetjeve dhe kalo tek ndarja e radhës 2 Shpjegimi
Folja në Präsens (të tashmen) zgjedhohet duke i shtuar rrënjës mbaresat përkatëse sipas vetës: ich -e, du -st, er/sie/es -t, wir -en, ihr -t, sie -en. Forma e respektit (Höflichkeitsform), "Sie", përdoret njësoj si "sie" (shumës): Sie üben.
Pas rrënjëve që mbarojnë me -d, -ffn, -chn ose -t (p.sh. bilden, öffnen, zeichnen, antworten), shtohet një -e- ndihmëse para mbaresës te vetat "du" dhe "er/sie/es" dhe "ihr", për ta bërë shqiptimin më të lehtë: du antwortest, er antwortet, ihr antwortet.
Pas foljeve me rrënjë që mbarojnë në -s ose -z (p.sh. reisen, besitzen), mbaresa -st e vetës "du" bashkohet me bashkëtingëlloren ekzistuese: du reist, du besitzt (jo "du reisst" apo "du besitzst").
Foljet që mbarojnë me -eln në paskajore (p.sh. klingeln) e humbin "e"-në e rrokjes -el- te veta e parë njëjës: ich klingle (jo "ich klingele").
Disa folje kanë ndryshim të zanores te veta e dytë dhe e tretë njëjës: e→i ose ie (geben→du gibst, er gibt; lesen→du liest, er liest; sehen→du siehst, er sieht), a→ä (fahren→du fährst, er fährt; laufen → du läufst, er läuft). Foljet "nehmen" dhe "essen" kanë ndryshime të veçanta: du nimmst/er nimmt, du isst/er isst.
Në fjalinë e pavarur (dëftore), folja e zgjedhuar zë gjithmonë vendin e dytë: "Ich zeichne eine Katze." Edhe kur fjalia fillon me një gjymtyrë tjetër (jo kryefjala), folja mbetet në vendin e dytë: "Eine Katze zeichne ich."
2 Shpjegimi Kuiz i shpejtë
1. Si formohet "du" e foljes "besitzen"?
2. Si zgjedhohet "klingeln" te veta e parë njëjës?
3. Cili është ndryshimi i zanores te "fahren" (du/er)?
Përgjigju saktë të gjitha pyetjeve dhe kalo tek ndarja e radhës 3 Në pak fjalë
- Mbaresat e Präsens: -e, -st, -t, -en, -t, -en (ich, du, er/sie/es, wir, ihr, sie/Sie).
- Pas -d/-ffn/-chn/-t shtohet -e- ndihmëse (du antwortest); pas -s/-z bashkohet vetëm -t (du reist, du besitzt).
- Foljet me -eln e humbin e-në te "ich" (ich klingle); disa folje ndryshojnë zanoren te du/er (geben→gibst/gibt, fahren→fährst/fährt, essen→isst/isst, nehmen→nimmst/nimmt, lesen/sehen→liest/sieht).
- Në fjalinë e pavarur folja zë gjithmonë vendin e dytë, pavarësisht se çfarë e paraprin.
- Pyetja me fjalë pyetëse: fjala pyetëse (1) – folja (2) – kryefjala (3): "Was machen Sie?"
- Die Entscheidungsfrage (pyetja Po/Jo) fillon direkt me foljen: "Üben Sie?" — "Ja, ich übe."
3 Në pak fjalë Kuiz i shpejtë
1. Cila është forma "er" e foljes "essen"?
2. Cila është forma "du" e foljes "lesen"?
3. Cila është forma "wir" e foljes "nehmen"?
Përgjigju saktë të gjitha pyetjeve dhe kalo tek ndarja e radhës 4 Fakte
Foljet e parregullta kryesore në Präsens
Katër çifte foljesh kanë ndryshime zanoresh te du/er-sie-es, ndërsa wir/ihr/sie mbeten të rregullta: geben (gebe, gibst, gibt, geben, gebt), essen (esse, isst, isst, essen, esst), nehmen (nehme, nimmst, nimmt, nehmen, nehmt), lesen/sehen (lese/sehe, liest/siehst, liest/sieht, lesen/sehen, lest/seht), fahren (fahre, fährst, fährt, fahren, fahrt), laufen (laufe, läufst, läuft, laufen, lauft).
Rendi i fjalëve në pyetjen me fjalë pyetëse
Struktura është: fjala pyetëse (pozicioni 1) – folja (pozicioni 2) – kryefjala (pozicioni 3). Shembuj: "Was machst du? – Ich übe." / "Was macht er (Peter)? – Er übt." / "Was macht sie (Eva)? – Sie übt." / "Was macht es (das Kind)? – Es übt." / "Was macht ihr? – Wir üben." / "Was machen sie (die Studenten)? – Sie üben."
Die Entscheidungsfrage
Kur pyetja s'ka fjalë pyetëse dhe pritet përgjigje Po/Jo, folja del vetë në vendin e parë e kryefjala në të dytin: "Üben Sie?" (1: folja, 2: kryefjala). Përgjigja: "Ja, ich übe." / "Ja, wir üben."
4 Fakte Kuiz i shpejtë
1. Në pyetjen "Was machst du?", çfarë vjen menjëherë pas fjalës pyetëse "Was"?
2. Në "Üben Sie?", ç'lloj pyetjeje është kjo?
3. Si përgjigjet dikush pozitivisht pyetjes "Üben Sie?"
Përgjigju saktë të gjitha pyetjeve dhe kalo tek ndarja e radhës 5 Terminologji
përemri vetor
e tashmja (koha e tashme)
shumësi
njëjësi
pyetje që fillon me foljen, me përgjigje po/jo
pyetja
forma e respektit (Sie)
zgjedhimi (i foljes)
5 Terminologji Kuiz i shpejtë
1. Çfarë do të thotë "die Konjugation"?
2. Çfarë tregon "der Plural"?
3. Çfarë është "die Entscheidungsfrage"?
Përgjigju saktë të gjitha pyetjeve dhe kalo tek ndarja e radhës 6 Fjalori
i shkëlqyeshëm, shkëlqyeshëm
zotëroj
vizatoj, ndjek (shkollën etj.)
formoj
shembull; zum Beispiel (z.B = p.sh.)
pikturë, kuadër, tablo, fotografi
anglishtja
fotografi me ngjyra
laborator
kjo të zbavit
rusishtja
shirit magnetofoni
magazinë, dyqan i madh shitjeje
fjalë
ndarje, pjesë; paragraf
gabim, e metë; gafë
film
gazetar
kafe
klub
pasqyrë
sheqer
shqiptim
pushim
ajkë (e qumështit)
limon
diktoj
shpjegoj, ftilloj, qartësoj
shkojmë (shkoj) mirë, jemi (jam) mirë
udhëtoj, vozis
shkoj, eci, largohem, nisem
marr, dërgoj të marr, marr dhe sjell një gjë
bie zilja
korrigjoj, ndreq
kushton
ec, vrapoj
jetoj
i lehtë, lehtë
nesër
marr
udhëtoj
mbledh, grumbulloj
i vështirë
ushtroj
kuptoj
Si shkoni (shkon)?
sa
mirë se vjen, mirë se vini
tregoj, dëftej
dy herë
6 Fjalori Kuiz i shpejtë
1. Çfarë do të thotë "üben"?
2. Çfarë do të thotë "erklären"?
3. Çfarë do të thotë "das Warenhaus"?
Përgjigju saktë të gjitha pyetjeve dhe kalo tek ndarja e radhës 7 Përmbledhja
Në gjermanishten e sotme, folja në das Präsense tashmja (koha e tashme) zgjedhohet sipas vetës me mbaresat -e/-st/-t/-en/-t/-en, disa folje (bilden, öffnen, zeichnen, antworten) marrin një -e- ndihmëse për ta lehtësuar shqiptimin, foljet me rrënjë -s/-z (reisen, besitzen) bashkojnë -st me bashkëtingëlloren, foljet me -eln (klingeln) e humbin e-në te "ich", dhe një grup foljesh (geben, essen, nehmen, lesen, sehen, fahren, laufen) ndryshojnë zanoren te du/er-sie-es. Folja zë gjithmonë vendin e dytë në fjalinë e pavarur. Pyetjet formohen ose me fjalë pyetëse në krye (folja në vendin 2), ose, te die Entscheidungsfragepyetje që fillon me foljen, me përgjigje po/jo, direkt me foljen në vend të parë, me përgjigje Po/Jo.
1. Cila është forma e saktë e "üben" te veta "du"?
Mbaresa e vetës "du" në Präsens është -st: du übst.
2. Si zgjedhohet "antworten" te veta "er"?
Pas rrënjëve me -t (antworten) shtohet -e- ndihmëse: er antwortet.
3. Cila është forma "du" e "reisen"?
Pas rrënjëve me -s, mbaresa -st bashkohet: du reist (jo "reisst").
4. Si zgjedhohet "klingeln" te veta "ich"?
Foljet me -eln e humbin "e"-në e brendshme te veta e parë: ich klingle.
5. Cila është forma "du" e foljes "geben"?
geben ndryshon zanoren e→i te du/er: du gibst, er gibt.
6. Cila është forma "er" e foljes "fahren"?
fahren ndryshon zanoren a→ä te du/er: du fährst, er fährt.
7. Në fjalinë "Eine Katze zeichne ich", ku ndodhet folja?
Folja e zgjedhuar zë gjithmonë vendin e dytë, pavarësisht se çfarë e paraprin.
8. Cili është rendi i saktë i pyetjes me fjalë pyetëse "Was machen Sie?"
Struktura: fjala pyetëse (1) – folja (2) – kryefjala (3).
9. Si formohet "Die Entscheidungsfrage" (pyetja Po/Jo)?
"Üben Sie?" — folja del vetë në krye, kryefjala në vendin e dytë.
Plotëso me foljen e saktë të kllapave, sipas vetës.
Ich ... (sein) Schülerin. Ich ... (haben) eine Freundin und einen Freund.
Die Freundin ... (heissen) Elona, der Freund ... (heissen) Alban. Wir ... (sein) fleissig.
Wir ... (hören) Tonbänder und ... (übersetzen) die Texte.
Monika ... (übersetzen) auch einen Text. Sie ... (arbeiten) auch fleissig.
Ihr ... (wiederholen) die Wörter. Ihr ... (machen) keinen Fehler.
Hans ... (diktieren) Eva einen Abschnitt. Herr Wagner ... (leben) in Dortmund.
Shfaq përgjigjen
Ich bin Schülerin. Ich habe eine Freundin und einen Freund. Die Freundin heisst Elona, der Freund heisst Alban. Wir sind fleissig. Wir hören Tonbänder und übersetzen die Texte. Monika übersetzt auch einen Text. Sie arbeitet auch fleissig. Ihr wiederholt die Wörter. Ihr macht keinen Fehler. Hans diktiert Eva einen Abschnitt. Herr Wagner lebt in Dortmund.
Dialog sipas modelit: pyet kush vjen dhe përgjigju, sipas emrave të dhënë.
A: Eva kommt.
B: Wer kommt?
A: Eva. Kennst du Eva nicht?
a: Hans kommt.
b: Rolf kommt.
c: Monika kommt.
d: Klaus und Jan kommen.
e: Eva und Peter kommen.
Shfaq përgjigjen
Hans kommt. Rolf kommt. Monika kommt. Klaus und Jan kommen. Eva und Peter kommen.
Dialog sipas modelit: pyet a bën veprimin dhe përgjigju pohimisht, sipas foljes dhe fjalës në kllapa.
A: Eva übersetzt. (Briefe)
B: Übersetzt sie Briefe?
A: Ja, sie übersetzt Briefe.
a: Hans übersetzt. (Texte)
b: Rolf übt. (Wörter)
c: Klaus hört. (Schallplatten)
d: Die Lehrerin korrigiert. (Hefte)
e: Monika zeichnet. (Häuser)
f: Ketrin fotografiert. (Kinder)
Shfaq përgjigjen
Übersetzt Hans Texte? Ja, er übersetzt Texte. Übt Rolf Wörter? Ja, er übt Wörter. Hört Klaus Schallplatten? Ja, er hört Schallplatten. Korrigiert die Lehrerin Hefte? Ja, sie korrigiert Hefte. Zeichnet Monika Häuser? Ja, sie zeichnet Häuser. Fotografiert Ketrin Kinder? Ja, sie fotografiert Kinder.
Im Warenhaus — sipas modelit, pyet sa kushton dhe përgjigju me çmimin e dhënë në kllapa.
A: Hier bitte ein Film! (2 Mark)
B: Danke! Wieviel kostet der Film?
A: Der Film kostet zwei Mark.
a: Hier bitte ein Spiegel! (12 Mark)
b: Hier bitte ein Farbfilm! (8 Mark)
c: Hier bitte eine Gitarre! (90 Mark)
d: Hier bitte ein Farbfoto! (7 Mark)
e: Hier bitte eine Kamera! (90 Mark)
f: Hier bitte ein Bild! (10 Mark)
Shfaq përgjigjen
Wieviel kostet der Spiegel? Er kostet zwölf Mark. Wieviel kostet der Farbfilm? Er kostet acht Mark. Wieviel kostet die Gitarre? Sie kostet neunzig Mark. Wieviel kostet das Farbfoto? Es kostet sieben Mark. Wieviel kostet die Kamera? Sie kostet neunzig Mark. Wieviel kostet das Bild? Es kostet zehn Mark.
Tri nga foljet e mëposhtme nuk mund të bashkohen me fjalën "Wörter". Cilat janë ato? (hören, sehen, korrigieren, trinken, bilden, verstehen, machen, besuchen, zeigen, erklären, diktieren, schreiben, wiederholen, üben, lernen, gehen)
Shfaq përgjigjen
trinken, besuchen, gehen (nuk shkojnë me "Wörter" — nuk pihen, nuk vizitohen, nuk shkohet te fjalët).
Kombinieren Sie richtig! Lidh çdo emër me foljen që i përshtatet: Unterricht, Tee, Gitarre, ins Kino, Freunde — trinken, fragen, gehen, haben, spielen.
Shfaq përgjigjen
den Unterricht besuchen/fragen (pyet mësimin), Tee trinken, Gitarre spielen, ins Kino gehen, Freunde haben.
Plotëso me foljen "sprechen" në formën e saktë sipas vetës.
Du ... sehr leise ... bitte laut!
Hans ... ausgezeichnet Englisch. Russisch ... er aber auch sehr gut.
... du auch Russisch, oder ... du nur Englisch?
Ich ... Russisch und Englisch.
Der Journalist ... morgen. Wo ... er? Er ... im Klub.
Shfaq përgjigjen
Du sprichst sehr leise, sprich bitte laut! Hans spricht ausgezeichnet Englisch. Russisch spricht er aber auch sehr gut. Sprichst du auch Russisch, oder sprichst du nur Englisch? Ich spreche Russisch und Englisch. Der Journalist spricht morgen. Wo spricht er? Er spricht im Klub.
Dialog sipas modelit: thuaj se dikush merr diçka në pije dhe përgjigju me habi e pohim, sipas të dhënave në kllapa.
A: Eva nimmt Zucker in den Tee.
B: Was, du nimmst Zucker in den Tee?
A: Ja, ich nehme schon immer Zucker in den Tee.
a: Rolf nimmt Zitrone in den Tee.
b: Rosa nimmt Sahne in den Kaffee.
c: Peter nimmt Zucker in den Kaffee.
d: Horst nimmt Zitrone auf den Fisch.
Shfaq përgjigjen
Rolf nimmt Zitrone in den Tee. Was, du nimmst Zitrone in den Tee? Ja, ich nehme schon immer Zitrone in den Tee. Rosa nimmt Sahne in den Kaffee. Peter nimmt Zucker in den Kaffee. Horst nimmt Zitrone auf den Fisch.
Përkthe tekstin në gjermanisht.
Bie zilja. Mësimi fillon. Ne mësojmë gjermanisht. Sot mësojmë fjalët shpejt, i mirë, i zellshëm, dembel, të gjithë.
Një nxënës i përsërit fjalët dhe një herë. Pastaj hapim fletoret dhe shkruajmë fjali.
Mësuesi i korrigjon fletoret. Sokoli dhe Drita punojnë me zell.
Ata përsëritin fjalët dhe ushtrojnë shqiptimin. Sokoli bën një gabim.
Ai nuk e kupton një fjalë. Drita e shpjegon fjalën edhe një herë.
Shfaq përgjigjen
Es klingelt. Der Unterricht beginnt. Wir lernen Deutsch. Heute lernen wir die Wörter schnell, gut, fleissig, faul, alle. Ein Schüler wiederholt die Wörter noch einmal. Dann öffnen wir die Hefte und schreiben Sätze. Der Lehrer korrigiert die Hefte. Sokoli und Drita arbeiten fleissig. Sie wiederholen die Wörter und üben die Aussprache. Sokoli macht einen Fehler. Er versteht ein Wort nicht. Drita erklärt das Wort noch einmal.
Lexo me zë të lartë dhe përkthe tekstin "Herr Fix und wir".
Es klingelt.
Unser Lehrer ist Herr Fix.
Wir haben Unterricht. Wir lernen Deutsch.
Herr Fix zeigt Bilder und erklärt die Vokabeln und die Grammatik.
Wir verstehen die Grammatik. Wir bilden Beispiele.
Herr Fix fragt, und wir antworten.
Er diktiert, und wir schreiben die Sätze.
Er korrigiert die Fehler, und wir wiederholen die Wörter.
Wir hören ein Tonband und üben die Aussprache.
Wir arbeiten fleissig. Das macht Spass.
Shfaq përgjigjen
Bie zilja. Mësuesi ynë është zoti Fix. Kemi mësim. Mësojmë gjermanisht. Zoti Fix tregon foto dhe shpjegon fjalorin dhe gramatikën. Ne e kuptojmë gramatikën. Formojmë shembuj. Zoti Fix pyet, dhe ne përgjigjemi. Ai dikton, dhe ne shkruajmë fjalitë. Ai korrigjon gabimet, dhe ne përsërisim fjalët. Dëgjojmë një shirit magnetofoni dhe ushtrojmë shqiptimin. Punojmë me zell. Kjo na zbavit.
Lexo me zë të lartë dhe përkthe tekstin "Im Sprachlabor" (Vera është studente dhe punon në laborator).
Vera ist Studentin.
Sie arbeitet heute im Labor.
Sie holt ein Tonband und hört ihn zweimal. Sie wiederholt die Wörter und die Sätze und übt die Aussprache.
Die Lehrerin korrigiert sie. Die Grammatik ist schwierig.
Vera versteht zwei Sätze nicht. Sie fragt die Lehrerin.
Die Lehrerin erklärt Sätze und bildet Beispiele.
Die Arbeit im Labor ist nicht leicht. Vera macht eine Pause. Sie hört ein Tonband mit Musik.
Shfaq përgjigjen
Vera është studente. Ajo punon sot në laborator. Ajo merr një shirit magnetofoni dhe e dëgjon dy herë. Ajo përsërit fjalët dhe fjalitë dhe ushtron shqiptimin. Mësuesja e korrigjon. Gramatika është e vështirë. Vera nuk kupton dy fjali. Ajo e pyet mësuesen. Mësuesja shpjegon fjali dhe formon shembuj. Puna në laborator nuk është e lehtë. Vera bën një pushim. Ajo dëgjon një shirit me muzikë.
Lexo me zë të lartë dhe përkthe dialogun "Guten Tag, willkommen in Tirana!" (takim në aeroport mes Liri, Fatos dhe familjes).
A: Guten Tag, Liri!
B: Guten Tag, Fatos!
A: Wie geht es Ihnen?
B: Danke, es geht uns gut.
A: Und wie geht es dir?
B: Danke, es geht mir gut.
Shfaq përgjigjen
- Mirëdita, Liri! - Mirëdita, Fatos! - Si shkoni? - Faleminderit, shkojmë mirë. - Po ti si shkon? - Faleminderit, shkoj mirë.
Shkruaj një paragraf të shkurtër (5-6 fjali) në gjermanisht duke përdorur të paktën 4 folje të mësuara në këtë mësim (p.sh. üben, verstehen, erklären, fahren, leben), duke respektuar rregullin që folja të zërë vendin e dytë në fjalinë e pavarur.
Shfaq përgjigjen
Shembull: Ich lebe in Tirana. Ich lerne Deutsch. Die Lehrerin erklärt die Grammatik gut. Wir verstehen die Wörter. Jeden Tag üben wir die Aussprache. Das macht Spass.
← Kthehu te të gjithë mësimet